Οδηγός Microsoft Excel 365

Η προσβασιμότητα στο Excel αποτελεί βασικό στοιχείο για την ισότιμη συμμετοχή όλων των χρηστών στην εκπαιδευτική διαδικασία. Eνσωματώνει εργαλεία και ρυθμίσεις που έχουν σχεδιαστεί ώστε να υποστηρίζουν φοιτητές με οπτικές αναπηρίες, μαθησιακές δυσκολίες, γνωστικές προκλήσεις, κινητικές δυσκολίες ή δυσκολίες ακοής, εξασφαλίζοντας ότι μπορούν να μελετούν και να επεξεργάζονται δεδομένα χωρίς εμπόδια. Οι δυνατότητες αυτές περιλαμβάνουν τον Έλεγχο Προσβασιμότητας, την υποστήριξη αναγνωστών οθόνης, την προσθήκη εναλλακτικού κειμένου, τη χρήση προσβάσιμων χρωμάτων και σωστής δομής πινάκων, όπως καταγράφεται στις επίσημες οδηγίες της Microsoft για δημιουργία προσβάσιμων φύλλων εργασίας.

Ο συγκεκριμένος οδηγός, έχει στόχο να παρουσιάσει, με πρακτικό και οργανωμένο τρόπο, τις λειτουργίες του Excel που διευκολύνουν τη χρήση του τόσο από φοιτητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, όσο και από εκπαιδευτικούς που οφείλουν να παράγουν πλήρως προσβάσιμα και συμπεριληπτικά φύλλα εργασίας.

Έλεγχος Προσβασιμότητας και Βοηθός Προσβασιμότητας (Accessibility Checker & Assistant)

Ο Έλεγχος Προσβασιμότητας εντοπίζει προβλήματα που δυσκολεύουν την πρόσβαση στο φύλλο, όπως έλλειψη alt text, μη προσβάσιμη δομή πινάκων, χαμηλή αντίθεση, μη περιγραφικούς συνδέσμους και προβλήματα διάταξης. Παρέχει προτεινόμενες διορθώσεις και καθοδηγεί τον δημιουργό ώστε το φύλλο να είναι πλήρως προσβάσιμο. Ο Βοηθός Προσβασιμότητας παρέχει έξυπνες διορθώσεις μέσα στο φύλλο, βελτιωμένη ανάλυση πινάκων και λιγότερα ψευδώς θετικά σφάλματα.

Για ποιους απευθύνεται το εργαλείο
  • Φοιτητές με οπτική αναπηρία (για screen readers).
  • Φοιτητές με δυσλεξία ή γνωστικές δυσκολίες όπου απαιτείται ξεκάθαρη δομή.
  • Φοιτητές με ΔΕΠΥ που ωφελούνται από λιγότερη οπτική πολυπλοκότητα.
  • Εκπαιδευτικούς που δημιουργούν υλικό, χρειάζονται αυτοματοποιημένη καθοδήγηση και οφείλουν να τηρούν τις αρχές προσβασιμότητας.
Πως ενεργοποιείτε την λειτουργία τους
  1. Από το μενού του Excel, μεταβείτε στην καρτέλα «Αναθεώρηση».
  2. Επιλέξτε το κουμπί «Έλεγχος προσβασιμότητας».
  3. Εμφανίζεται ο «Βοηθός προσβασιμότητας» στο δεξί παράθυρο. Εκεί δείτε τα λάθη και τις προειδοποιήσεις.Μπάρα Βοηθού Προσβασιμότητας
  4. Επίσης βεβαιωθείτε ότι οι Συνδεδεμένες εμπειρίες είναι ενεργές από την καρτέλα «Αρχείο», μετά «Επιλογές» και επιλέγετε το «Κέντρο Αξιοπιστίας» για να την ενεργοποιήσετε.
Πίνακες με Κεφαλίδες (Format as Table)

Μετατρέπει περιοχές δεδομένων σε πλήρως δομημένους πίνακες με κεφαλίδες που αναγνωρίζονται από τις βοηθητικές τεχνολογίες. Διευκολύνει την πλοήγηση και αποτρέπει σφάλματα που μπερδεύουν προγράμματα αναγνωστών οθόνης (screen readers), όπως κενές γραμμές ή συγχωνευμένα κελιά.

Ποιες κατηγορίες ατόμων βοηθούν
  • Χρήστες αναγνωστών οθόνης που χρειάζονται σαφή αντιστοίχιση κεφαλίδων και δεδομένων.
  • Χρήστες με μαθησιακές δυσκολίες που επωφελούνται από καθαρή δομή.
  • Εκπαιδευτικούς που δημιουργούν βαθμολόγια, λίστες, παρουσιολόγια.
Πως τους δημιουργείτε και τους χρησιμοποιείτε
  1. Επιλέξτε την περιοχή κελιών και δεδομένων.
  2. Από την καρτέλα «Κεντρική», κλικάρετε στο «Μορφοποίηση ως Πίνακα» και επιλέγετε το σχέδιο που επιθυμείτε.
    Εύρεση λειτουργίας μορφοποίησης πίνακα
  3. Στο παράθυρο που ανοίγει, ενεργοποιήστε το «Ο πίνακας μου περιέχει επικεφαλίδες».

    Παράθυρο για την επιλογή "Ο πίνακας μου περιέχει επικεφαλίδες"
  4. Αποφύγετε συγχωνευμένα κελιά μέσα στους πίνακες (δυσκολεύουν τους αναγνώστες οθόνης).
Εναλλακτικό Κείμενο (Alt Text)

Το Εναλλακτικό κείμενο περιγράφει εικόνες, γραφήματα και σχήματα ώστε χρήστες με οπτική αναπηρία να κατανοούν το περιεχόμενό τους μέσω αναγνωστών οθόνης.

Ποιες κατηγορίες ατόμων βοηθούν
  • Χρήστες με ολική ή μερική απώλεια όρασης που βασίζονται σε αναγνώστες οθόνης.
  • Φοιτητές που δυσκολεύονται στην επεξεργασία περίπλοκου οπτικού υλικού.
  • Εκπαιδευτικούς που δημιουργούν υλικό με οπτικές πληροφορίες.
Δημιουργώντας το από την αρχή
  1. Κάνετε δεξί κλικ στην εικόνα, το γράφημα ή το σχήμα σας και επιλέγετε «Εναλλακτικό κείμενο».
  2. Πληκτρολογήστε μια σύντομη περιγραφή 1-2 προτάσεων.
  3. Επιλέξτε «Διακοσμητικό» μόνο για ότι δεν χρειάζεται περαιτέρω πληροφορίες.
    Παράθυρο εισαγωγής εναλλακτικού κειμένου
Περιγραφικοί Υπερσύνδεσμοι (HyperLinks) & Συμβουλές Οθόνης (ScreenTips)

Επιτρέπουν σε όλους, και ειδικά στους χρήστες προγραμμάτων ανάγνωσης οθόνης, να κατανοούν τον προορισμό ενός συνδέσμου χωρίς περιβάλλον («Κάντε κλικ εδώ» που δεν παρέχει επαρκές νόημα).

Ποιες κατηγορίες ατόμων βοηθούν
  • Χρήστες προγραμμάτων αναγνωστών οθόνης που βλέπουν τους συνδέσμους εκτός των συμφραζομένων.
  • Άτομα με γνωστικές δυσκολίες (προσοχής ή μνήμης) που ωφελούνται από σαφείς τίτλους.
  • Εκπαιδευτικούς που μοιράζονται πολλές πηγές και διευθύνσεις URL.
Ενεργοποίηση της χρησιμότητας τους
  1. Επιλέξτε το κελί που περιέχει τον σύνδεσμο.
  2. Πατήστε Ctrl + K (ή δεξί κλικκαι «επεξεργασία υπερσύνδεσης»).
  3. Στο νέο παράθυρο που σας εμφανίζεται στο πεδίο που αναγράφει «Να εμφανίζεται το κείμενο», πληκτρολογείτε αυτό που θέλετε να φαίνεται για να έχετε περιγραφικό υπερσύνδεσμο.
    Παράθυρο επιλογών Υπερ-σύνδεσης
  4. Για να προσθέσετε και «Συμβουλή οθόνης» στον σύνδεσμο, για χρήσιμη συμπληρωματική πληροφορία, επιλέγετε στο ίδιο παράθυρο της υπερσύνδεσης, την αντίστοιχη επιλογή.

    Παράθυρο για ορισμό συμβουλής οθόνης σε σύνδεσμο
Ονομασία Φύλλων και Περιοχών (Sheet Names & Named Ranges)

Οργανώνει το αρχείο, βελτιώνει την πλοήγηση και επιτρέπει σε αναγνώστες οθόνης να κατανοήσουν τη λειτουργία κάθε φύλλου.

Ποιες κατηγορίες ατόμων βοηθούν
  • Χρήστες με ολική ή μερική απώλεια όρασης που έχουν αναγνώστες οθόνης.
  • Φοιτητές με δυσκολίες οργάνωσης και προσοχής (ΔΕΠΥ).
  • Εκπαιδευτικούς που διαχειρίζονται πολλά φύλλα εργασίας.
Χρησιμοποίηση των χαρακτηριστικών
  1. Για ονομασία του φύλλου, κάνετε διπλό κλικ στο όνομα φύλλου που σας ενδιαφέρει (ή δεξί κλικσε αυτόκαι «Μετονομασία») και εισάγετε την ονομασία που θέλετε.

    Επιλογή για «Ονομασία Φύλλου»
  2. Για ονομασία περιοχής του φύλλου, πηγαίνετε στην καρτέλα «Τύποι» και επιλέγετε «Καθορισμένα ονόματα» και μετά «Διαχείριση ονομάτων» .

    Επιλογές εύρεσης για ονομασία μιας περιοχής φύλλου
  3. Στο νέο παράθυρο που ανοίγει κάνετε κλικ στο «Δημιουργία» και ακολούθως στο νέο αναδυόμενο παράθυρο, βάζετε το όνομα που επιθυμείτε και στο πεδίο «Αναφορά σε» κλικάροντας στο πάνω βέλος, διαλέγετε την περιοχή δεδομένων του φύλλου που θέλετε να ονομαστεί.

    Παράθυρο ονομασίας περιοχής φύλλου
Περιγραφή στο κελί A1 (Starting Point)

Οι αναγνώστες οθόνης, ξεκινούν από το κελί A1. Μια σύντομη περιγραφή ή τίτλος βοηθά τον χρήστη να κατανοήσει άμεσα το περιεχόμενο του φύλλου.

Ποιες κατηγορίες ατόμων βοηθούν
  • Φοιτητές με οπτική αναπηρία.
  • Όλους τους χρήστες σε μεγάλα Excel.
  • Εκπαιδευτικούς που θέλουν σαφή επικεφαλίδα.
Χρησιμοποίηση του χαρακτηριστικού

Γράψτε έναν τίτλο ή μια συνοπτική περιγραφή στο κελί A1.

Αποφυγή Συγχωνευμένων Κελιών & Κενών Σειρών

Στηρίζει τη σωστή λειτουργία αναγνωστών οθόνης, που διαφορετικά δυσλειτουργούν από μη σταθερές δομές κελιών.

Ποιες κατηγορίες ατόμων βοηθούν
  • Χρήστες αναγνωστών οθόνης.
  • Φοιτητές με δυσκολίες επεξεργασίας οπτικής πληροφορίας.
  • Φοιτητές με ΔΕΠΥ.
Συμβουλές για την ορθή χρήση τους
  • Αποφύγετε συγχωνευμένα κελιά σε περιοχές δεδομένων.
  • Μη χρησιμοποιείτε κενές σειρές για διάταξη.
Χρώματα & Αντίθεση (Accessible Colors)

Εξασφαλίζουν ορατότητα και αναγνωσιμότητα για χρήστες με μειωμένη όραση και δυσχρωματοψία.

Ποιες κατηγορίες ατόμων βοηθούν
  • Εκπαιδευτικούς με ανάγκη καθαρής οπτικής παρουσίασης.
  • Χρήστες με χαμηλή όραση.
  • Φοιτητές με δυσκολίες ανάγνωσης και διάσπαση προσοχής.
Συμβουλές για σαφή αντίθεση και τα χρώματα
  • Μην βασίζεστε αποκλειστικά στο χρώμα για νόημα.
  • Χρησιμοποιήστε τον «Έλεγχο προσβασιμότητας» σε περίπτωση που έχετε χαμηλή αντίθεση και κάντε τις απαραίτητες αλλαγές.
  • Ακολουθήστε τις αρχές WCAG στην αντίθεση.
Δυνατότητα Μεγέθυνσης Περιβάλλοντος (Zoom)

Αλλάζει το ποσοστό μεγέθυνσης της προβολής του εγγράφου, χωρίς να αλλάζει τη γραμματοσειρά του πραγματικού αρχείου. Δεν επηρεάζει τη μορφοποίηση, αλλά μόνο την οθόνη σας.

Ποιες κατηγορίες ατόμων βοηθούν
  • Χρήστες με χαμηλή όραση που χρειάζονται μεγαλύτερη προβολή.
  • Φοιτητές που κουράζονται από μικρή γραμματοσειρά.
  • Εκπαιδευτικούς που προβάλλουν το excel σε τάξη ή projector.
Ενεργοποίηση της λειτουργίας
  1. Από το ρυθμιστικό ζουμ κάτω δεξιά της εφαρμογής Excel.

    Ρύθμισή ζουμ από τον slider
  2. Από την καρτέλα «Προβολή», ακολούθως την επιλογή «Ζουμ» και επιλέγετε το ποσοστό που επιθυμείτε (π.χ. 50%, 75%, 200% ή κάτι άλλο).

    Ρυθμίσεις της λειτουργίας Ζουμ
Υποστήριξη Αναγνωστών Οθόνης (Screen Reader Support)

Πλήρη ακουστική πλοήγηση στο Excel (κεφαλίδες, κελιά, πίνακες, PivotTables), με υποστήριξη των προγραμμάτων Windows Narrator, JAWS και NVDA.

Ποιες κατηγορίες ατόμων βοηθούν
  • Χρήστες με οπτική αναπηρία.
  • Φοιτητές που χρειάζονται ακουστική καθοδήγηση.
  • Εκπαιδευτικούς που ελέγχουν την προσβασιμότητα του υλικού τους.
Ενεργοποίηση των λειτουργιών τους
  • Από τις «Ρυθμίσεις» των Windows πηγαίνετε στην καρτέλα «Προσβασιμότητα», επιλέγετε «Αφηγητής» (Narrator) και ενεργοποίηση του.
  • Η συντόμευση του είναι Ctrl + Windows + Enter.
  • Χρησιμοποιήστε τον συνδυασμό Ctrl + Alt + βέλη για ανάγνωση κεφαλίδων.
Προσβάσιμα Πρότυπα (Accessible Templates)

Προσφέρει έτοιμες προσβάσιμες δομές Excel με σωστή αντίθεση, κεφαλίδες, ονομασίες και μορφοποίηση.

Ποιες κατηγορίες ατόμων βοηθούν
  • Φοιτητές που δυσκολεύονται στη δημιουργία δομημένων αρχείων.
  • Εκπαιδευτικούς που χρειάζονται σωστά σχεδιασμένα πρότυπα για μαθήματα.
Αναζητώντας τα
  1. Στο Excel (στην τοπική εφαρμογή ή στο cloud περιβάλλον του), πηγαίνετε από την καρτέλα «Αρχείο», στο «Νέο» και στην αναζήτηση ψάχνετε για “προσβασιμότητα” ή “accessibility” για να σας εμφανίσει και τα αντίστοιχα ειδικά πρότυπα.

    Αναζήτηση πρότυπου προσβασιμότητας
  2. Επιλέξτε κατάλληλο πρότυπο και προσαρμόστε το, ανάλογα με τις ανάγκες σας.
Ζωντανοί Υπότιτλοι Συστήματος (Live Captions)

Προσφέρει υπότιτλους σε πραγματικό χρόνο για κάθε ήχο του συστήματος, χρήσιμο όταν το Excel χρησιμοποιείται μαζί με εκπαιδευτικά βίντεο ή tutorials.

Ποιες κατηγορίες ατόμων βοηθούν
  • Φοιτητές με προβλήματα ακοής και βαρηκοΐα.
  • Φοιτητές που χρειάζονται ταυτόχρονη οπτική & ακουστική υποστήριξη.
Η χρησιμοποίηση τους
  1. Πατήστε τον συνδυασμό Ctrl + Windows + L για να ενεργοποιήσετε την λειτουργία και τον ίδιο συνδυασμό για απενεργοποίηση της.
  2. Αλλιώς για επιπλέον παραμετροποίηση, πηγαίνετε από τις «Ρυθμίσεις» των Windows, επιλέγετε την καρτέλα «Προσβασιμότητα» κάνετε κλικ στο «Υπότιτλοι» και μετά ενεργοποίηση των «Ζωντανών υπότιτλων».
  3. Εκεί μπορείτε να ορίσετε γλώσσα και στυλ υπότιτλων.

Πράξη «Υποστήριξη παρεμβάσεων ισότιμης πρόσβασης ΑμεΑ και άλλες ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στο ΑΠΘ»  MIS 6038451

Μονάδα Ισότιμης Πρόσβασης ΑΠΘ