Ο οδηγός αυτός έχει ως στόχο να αποτελέσει ένα ολοκληρωμένο και δομημένο εγχειρίδιο για σχεδιαστές, προγραμματιστές και συντάκτες περιεχομένου, ώστε οι υπηρεσίες που παρέχονται μέσω του διαδικτύου και των φορητών συσκευών να είναι προσβάσιμες σε όλους, χωρίς αποκλεισμούς.
Ψηφιακή Προσβασιμότητα
Η ψηφιακή προσβασιμότητα αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα όλων των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αισθητηριακές, κινητικές, γνωστικές ή νευρολογικές δυσκολίες ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούν, να κατανοούν και να αλληλεπιδρούν ισότιμα με το ψηφιακό περιεχόμενο.
Έρευνες δείχνουν ότι περίπου το 15–16% του παγκόσμιου πληθυσμού αντιμετωπίζει τέτοιου είδους δυσκολίες ή ειδικές μαθησιακές και εκπαιδευτικές ανάγκες, ενώ το ποσοστό προσεγγίζει το 20% όταν συνυπολογιστούν και οι ήπιες, προσωρινές ή μη διαγνωσμένες δυσκολίες που επηρεάζουν την πρόσβαση και την αποτελεσματική αξιοποίηση των ψηφιακών υπηρεσιών.
Η ψηφιακή προσβασιμότητα εδράζεται σε τρεις βασικούς άξονες:
Ισότιμη αλληλεπίδραση
Όλοι οι χρήστες, συμπεριλαμβανομένων όσων αντιμετωπίζουν δυσκολίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, πρέπει να μπορούν να κατανοούν, να πλοηγούνται και να αλληλεπιδρούν με το ψηφιακό περιεχόμενο με τον ίδιο τρόπο και την ίδια πληρότητα, καθώς και να συνεισφέρουν σε αυτό χωρίς εμπόδια. Η προσβασιμότητα δεν αποτελεί πρόσθετο χαρακτηριστικό, αλλά θεμελιώδη συνθήκη που εξασφαλίζει την ενεργή συμμετοχή όλων.
Αρχές και τεχνικές
Όταν οι προδιαγραφές προσβασιμότητας εφαρμόζονται σε όλα τα στάδια μιας ψηφιακής υπηρεσίας –από τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη έως τη συντήρηση και την ανανέωσή της– η προσβασιμότητα παύει να είναι μια εκ των υστέρων προσθήκη. Γίνεται αναπόσπαστο στοιχείο της ποιότητας και της λειτουργικότητάς της.
Τεχνικό υπόβαθρο και εμπειρία χρήστη
Η προσβασιμότητα αποτελεί βασικό πυλώνα του καθολικού σχεδιασμού και της συνολικής εμπειρίας χρήστη (UX). Συνδυάζοντας τεχνικά πρότυπα και πρακτικές χρηστικότητας, δημιουργούμε μια «χρηστική προσβασιμότητα», όπου το περιεχόμενο δεν είναι απλώς προσβάσιμο, αλλά ευχάριστο και εύκολο στη χρήση για όλους. Παράλληλα, η σωστή δομή, η βελτιστοποίηση για μηχανές αναζήτησης (SEO) και η προετοιμασία για συστήματα τεχνητής νοημοσύνης (GEO) ενισχύουν την ψηφιακή ορατότητα και εξασφαλίζουν ότι η πληροφορία μεταδίδεται με ακρίβεια.
Η ψηφιακή προσβασιμότητα δεν αποτελεί μία απλή τεχνική απαίτηση, αλλά μία εξελισσόμενη διαδικασία που διασφαλίζει ότι ο ψηφιακός κόσμος παραμένει ανοιχτός, λειτουργικός και προσβάσιμος προς όλους.
Υποστηρικτικές Τεχνολογίες
Οι Υποστηρικτικές Τεχνολογίες (Assistive Technologies – AT) είναι εξειδικευμένα εργαλεία υλικού ή/και λογισμικού που λειτουργούν ως πράκτορες χρήστη (user agents). Μετατρέπουν το ψηφιακό περιεχόμενο σε εναλλακτικές μορφές (συνθετική ομιλία, γραφή Braille, οπτική μεγέθυνση) ή παρέχουν εναλλακτικούς τρόπους πλοήγησης (φωνητικές εντολές, παρακολούθηση βλέμματος, διακόπτες). Σε συνδυασμό με το διεθνές πρότυπο προσβασιμότητας WCAG, διασφαλίζουν ότι οι ιστότοποι παραμένουν εύρωστοι, κατανοητοί και λειτουργικοί για όλους, καλύπτοντας τις ανάγκες των παρακάτω κατηγοριών.
Άτομα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες όρασης
Η αδυναμία πρόσληψης εικόνων χωρίς εναλλακτικό κείμενο, η δυσκολία ανάγνωσης περιεχομένου με χαμηλή χρωματική αντίθεση, και η αδυναμία πλοήγησης σε σελίδες χωρίς σωστή δομή επικεφαλίδων, αντιμετωπίζονται με τη χρήση αναγνωστών οθόνης (Screen Readers – π.χ. NVDA, JAWS, Narrator, TalkBack, VoiceOver), ανανεώσιμων οθονών Braille και λογισμικού μεγέθυνσης οθόνης.
Άτομα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ακοής
Η δυσκολία παρακολούθησης βίντεο ή ηχητικού υλικού χωρίς υποτίτλους, καθώς και η απουσία οπτικών σημάτων στις ηχητικές ειδοποιήσεις, αντιμετωπίζονται μέσω οπτικών ειδοποιήσεων, υποτίτλων και βίντεο απόδοσης στη νοηματική γλώσσα.
Άτομα που αντιμετωπίζουν κινητικές ή μηχανικές δυσκολίες
Η αδυναμία εκτέλεσης ακριβών κινήσεων με το ποντίκι, η δυσκολία στόχευσης και ο αποκλεισμός από εφαρμογές που δεν υποστηρίζουν πλήρη πλοήγηση μέσω πληκτρολογίου αντιμετωπίζονται αρχικά μέσω του σχεδιασμού φιλικής διεπαφής με μεγαλύτερα, ευδιάκριτα κουμπιά και επαρκείς περιοχές αλληλεπίδρασης, καθώς και μέσω εξειδικευμένων υποστηρικτικών τεχνολογιών όπως λογισμικό αναγνώρισης φωνής, συστήματα παρακολούθησης βλέμματος, προσαρμοσμένοι διακόπτες και ιχνόσφαιρες.
Άτομα με γνωστικές, μαθησιακές και νευρολογικές ιδιαιτερότητες
Η γνωστική υπερφόρτωση από περίπλοκη γλώσσα, η δυσκολία συγκέντρωσης λόγω απρόβλεπτης πλοήγησης, το άγχος από ασαφή μηνύματα σφάλματος και η διάσπαση προσοχής από αυτόματα βίντεο ή κινούμενα γραφικά μετριάζονται μέσω ενσωματωμένων εργαλείων απλοποίησης κειμένου και ανάγνωσης (Focus Mode, Reader View, γραμματοσειρές προσβασιμότητας), καθώς και της δυνατότητας απενεργοποίησης ήχων, κινουμένων σχεδίων (animations) και βίντεο αυτόματης αναπαραγωγής, τόσο στους φυλλομετρητές όσο και στο ίδιο το λειτουργικό σύστημα.
Χρήστες με κοινωτεχνικούς περιορισμούς και ηλικιωμένοι
Η χρήση παλαιότερου εξοπλισμού, οι αργές συνδέσεις στο διαδίκτυο και η εξοικείωση με την τεχνολογία αποτελούν συχνά εμπόδια. Αυτά αντιμετωπίζονται μέσω ταχείας φόρτωσης με βελτιστοποιημένο κώδικα, απλής και προβλέψιμης πλοήγησης, καθώς και καθαρού σχεδιασμού υψηλής συμβατότητας με όλες τις συσκευές.
Ο καθολικός σχεδιασμός δεν αποτελεί απλώς μια λύση για άτομα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, αλλά μια ολιστική προσέγγιση. Δημιουργώντας περιεχόμενο συμβατό με υποστηρικτικές τεχνολογίες, αναβαθμίζουμε την ψηφιακή εμπειρία για όλους, ανεξάρτητα από περιορισμούς ή καταστάσεις.
Πρότυπο WCAG
Το πρότυπο WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) του οργανισμού W3C, το οποίο αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για την προσβασιμότητα στον ιστό (WAI), αποτελεί το διεθνώς αναγνωρισμένο πλαίσιο για τον σχεδιασμό ψηφιακού περιεχομένου. Διασφαλίζει ότι κάθε άνθρωπος, ανεξάρτητα από τυχόν σωματικούς, αισθητηριακούς ή γνωστικούς περιορισμούς, μπορεί να πλοηγηθεί και να αλληλεπιδράσει ισότιμα με τον ψηφιακό κόσμο.
Η δομή των οδηγιών του προτύπου οργανώνεται ιεραρχικά ως μια πυραμίδα που εκτείνεται από τις πιο γενικές έννοιες έως τις συγκεκριμένες τεχνικές λεπτομέρειες:
- Αρχές: Στην κορυφή βρίσκονται οι 4 θεμελιώδεις αρχές ψηφιακού περιεχομένου (Αντιληπτό, Λειτουργικό, Κατανοητό και Στιβαρό), οι οποίες αποτελούν το νοηματικό πλαίσιο της προσβασιμότητας.
- Κατευθυντήριες Οδηγίες: Ακολουθούν οι 13 κατευθυντήριες οδηγίες που περιγράφουν τους γενικούς στόχους των αρχών συνολικά για τη δημιουργία προσβάσιμου περιεχομένου.
- Κριτήρια Επιτυχίας: Στη βάση της πυραμίδας βρίσκονται τα ελέγξιμα κριτήρια επιτυχίας για κάθε οδηγία, κατηγοριοποιημένα σε τρία επίπεδα συμμόρφωσης (Α, ΑΑ, ΑΑΑ).
Παρακάτω, αναλύονται οι οδηγίες διαμόρφωσης προσβάσιμου περιεχομένου ιστοτόπων σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έκδοση του προτύπου WCAG την 2.2, οι οποίες εξειδικεύουν τις αρχές σχετικά με τους γενικούς στόχους ψηφιακής προσβασιμότητας, ορίζοντας τις υποχρεωτικές απαιτήσεις για τους οργανισμούς του δημοσίου τομέα, με ελάχιστη υποχρεωτική απαίτηση το επίπεδο ΑΑ.
Αρχή 1: Αντιληπτό περιεχόμενο
Οι πληροφορίες και τα στοιχεία της διεπαφής πρέπει να παρουσιάζονται με τρόπους που οι χρήστες μπορούν να αντιληφθούν μέσω των αισθήσεών τους.
Κατευθυντήρια Οδηγία 1.1: Εναλλακτικά κείμενα
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.1.1 – Μη Κειμενικό Περιεχόμενο [Επίπεδο Α]: Παροχή ισοδύναμης περιγραφής (alt text) σε κάθε εικόνα, γράφημα ή εικονίδιο. Τα διακοσμητικά στοιχεία αποκρύπτονται προγραμματιστικά (a
lt=""ήaria-hidden="true").
Κατευθυντήρια Οδηγία 1.2: Μέσα βασιζόμενα στο χρόνο
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.2.1 – Μόνο Ήχος/Μόνο Βίντεο [Επίπεδο Α]: Παροχή γραπτής απομαγνητοφώνησης για αρχεία ήχου και κειμενικής/ηχητικής περιγραφής για βίντεο χωρίς ήχο.
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.2.2 – Υπότιτλοι (Προηχογραφημένοι) [Επίπεδο Α]: Ενσωμάτωση συγχρονισμένων υπότιτλων που περιλαμβάνουν διαλόγους και ουσιώδεις ήχους περιβάλλοντος.
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.2.3 – Ηχητική Περιγραφή ή Εναλλακτικό Μέσο [Επίπεδο Α]: Παροχή περιγραφής ή κειμενικού σεναρίου για τις οπτικές λεπτομέρειες των βίντεο.
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.2.4 – Υπότιτλοι (Ζωντανοί) [Επίπεδο ΑΑ]: Παροχή υπότιτλων σε πραγματικό χρόνο για ζωντανές μεταδόσεις (live streams).
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.2.5 – Ηχητική Περιγραφή (Προηχογραφημένη) [Επίπεδο ΑΑ]: Ενσωμάτωση ξεχωριστού καναλιού ηχητικής περιγραφής για τις οπτικές ενέργειες στις παύσεις των διαλόγων.
Κατευθυντήρια Οδηγία 1.3: Προσαρμόσιμο περιεχόμενο
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.3.1 – Πληροφορίες και Σχέσεις [Επίπεδο Α]: Χρήση σημασιολογικής HTML (
<h1>έως<h6>, λίστες, πίνακες με<th>, φόρμες με<label>και ARIA relationship attributes) ώστε η δομή και οι σχέσεις των στοιχείων να αναγνωρίζονται από αναγνώστες οθόνης. - Κριτήριο Επιτυχίας 1.3.2 – Σημασιολογική Ακολουθία [Επίπεδο Α]: Η σειρά του περιεχομένου στον κώδικα (DOM) διατηρεί λογική ροή ανάγνωσης ακόμα και χωρίς CSS.
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.3.3 – Αισθητηριακά Χαρακτηριστικά [Επίπεδο Α]: Οι οδηγίες χρήσης δεν βασίζονται αποκλειστικά σε σχήμα, μέγεθος, θέση ή ήχο (π.χ. όχι «Πατήστε το δεξί κουμπί»).
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.3.4 – Προσανατολισμός [Επίπεδο ΑΑ]: Απρόσκοπτη λειτουργία σε κατακόρυφη και οριζόντια διάταξη οθόνης.
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.3.5 – Προσδιορισμός Σκοπού Εισαγωγής [Επίπεδο ΑΑ]: Χρήση κατάλληλων
autocompleteattributes σε πεδία προσωπικών δεδομένων για αυτόματη συμπλήρωση.
Κατευθυντήρια Οδηγία 1.4: Διακριτό περιεχόμενο
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.4.1 – Χρήση Χρώματος [Επίπεδο Α]: Το χρώμα δεν αποτελεί το μοναδικό μέσο μετάδοσης πληροφορίας ή σφάλματος (απαιτείται και κείμενο/σχήμα).
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.4.2 – Έλεγχος Ήχου [Επίπεδο Α]: Ήχος που αναπαράγεται αυτόματα (>3 δευτερόλεπτα) διαθέτει μηχανισμό παύσης ή ρύθμισης έντασης.
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.4.3 – Ελάχιστη Αντίθεση [Επίπεδο ΑΑ]: Αναλογία χρωματικής αντίθεσης κειμένου/υποβάθρου τουλάχιστον 4.5:1 (ή 3:1 για μεγάλο κείμενο).
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.4.4 – Αλλαγή Μεγέθους Κειμένου [Επίπεδο ΑΑ]: Δυνατότητα μεγέθυνσης κειμένου έως 200% μέσω φυλλομετρητή χωρίς απώλεια περιεχομένου ή λειτουργικότητας.
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.4.5 – Εικόνες Κειμένου [Επίπεδο ΑΑ]: Χρήση πραγματικού κειμένου με CSS αντί για εικόνες που περιέχουν κείμενο (bitmap text).
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.4.10 – Αναδιάταξη (Reflow) [Επίπεδο ΑΑ]: Προσαρμοστικός σχεδιασμός CSS σε πλάτος 320 pixels χωρίς ανάγκη οριζόντιας κύλισης (horizontal scroll).
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.4.11 – Αντίθεση μη Κειμενικών Στοιχείων [Επίπεδο ΑΑ]: Αναλογία αντίθεσης τουλάχιστον 3:1 για στοιχεία διεπαφής (κουμπιά, πεδία) και γραφικά.
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.4.12 – Απόσταση Κειμένου [Επίπεδο ΑΑ]: Μη αλλοίωση της διάταξης όταν ο χρήστης αυξάνει τα διαστήματα γραμμών, παραγράφων και γραμμάτων.
- Κριτήριο Επιτυχίας 1.4.13 – Περιεχόμενο σε Hover/Focus [Επίπεδο ΑΑ]: Αναδυόμενο περιεχόμενο (tooltips) που είναι αποκρύψιμο, προσβάσιμο με τον δείκτη και παραμένει ορατό.
Αρχή 2: Λειτουργικό περιεχόμενο
Η αλληλεπίδραση και η πλοήγηση του χρήστη στο περιεχόμενο πρέπει να είναι πλήρως λειτουργικές και προσβάσιμες.
Κατευθυντήρια Οδηγία 2.1: Προσβάσιμο μέσω πληκτρολογίου
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.1.1 – Πληκτρολόγιο [Επίπεδο Α]: Όλες οι λειτουργίες είναι προσβάσιμες μέσω πληκτρολογίου, χωρίς να απαιτείται συγκεκριμένος χρόνος για το πάτημα των πλήκτρων.
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.1.2 – Χωρίς Παγίδα Πληκτρολογίου [Επίπεδο Α]: Η εστίαση του πληκτρολογίου δεν εγκλωβίζεται σε κανένα στοιχείο (π.χ. αναδυόμενο παράθυρο) και ο χρήστης μπορεί να αποχωρήσει χρησιμοποιώντας μόνο το πληκτρολόγιο.
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.1.4 – Συντομεύσεις Πλήκτρων Χαρακτήρων [Επίπεδο ΑΑ]: Οι συντομεύσεις που βασίζονται σε μεμονωμένους χαρακτήρες μπορούν να απενεργοποιηθούν ή να τροποποιηθούν, ώστε να αποφεύγεται η κατά λάθος ενεργοποίησή τους.
Κατευθυντήρια Οδηγία 2.2: Επαρκής χρόνος
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.2.1 – Ρυθμιζόμενος Χρόνος [Επίπεδο Α]: Παρέχεται η δυνατότητα απενεργοποίησης, προσαρμογής ή παράτασης των χρονικών ορίων ανάγνωσης/αλληλεπίδρασης πριν αυτά λήξουν.
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.2.2 – Παύση, Διακοπή, Απόκρυψη [Επίπεδο Α]: Περιεχόμενο που μετακινείται, αναβοσβήνει ή ενημερώνεται αυτόματα (π.χ. sliders) διαθέτει χειριστήρια παύσης, διακοπής ή απόκρυψης.
Κατευθυντήρια Οδηγία 2.3: Κρίσεις και φυσικές αντιδράσεις
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.3.1 – Τρία Αναβοσβήματα ή Κάτω από το Όριο [Επίπεδο Α]: Κανένα στοιχείο στη σελίδα δεν αναβοσβήνει περισσότερες από τρεις φορές ανά δευτερόλεπτο, αποτρέποντας την πρόκληση επιληπτικών κρίσεων.
Κατευθυντήρια Οδηγία 2.4: Πλοηγήσιμο περιεχόμενο
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.4.1 – Παράκαμψη Μπλοκ [Επίπεδο Α]: Παρέχεται μηχανισμός παράκαμψης επαναλαμβανόμενων τμημάτων (π.χ. σύνδεσμος «Μετάβαση στο περιεχόμενο»).
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.4.2 – Τίτλος Σελίδας [Επίπεδο Α]: Κάθε ιστοσελίδα διαθέτει περιγραφικό και μοναδικό τίτλο (
title) που προσδιορίζει το θέμα ή τον σκοπό της. - Κριτήριο Επιτυχίας 2.4.3 – Σειρά Εστίασης [Επίπεδο Α]: Η πλοήγηση με το πληκτρολόγιο ακολουθεί μια λογική και νοηματικά ορθή σειρά.
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.4.4 – Σκοπός Συνδέσμου [Επίπεδο Α]: Ο σκοπός κάθε συνδέσμου προκύπτει σαφώς από το κείμενο του συνδέσμου, ή μέσα από το άμεσο πλαίσιο (context) στο οποίο βρίσκεται.
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.4.5 – Πολλαπλοί Τρόποι [Επίπεδο ΑΑ]: Διατίθενται περισσότεροι από ένας τρόποι για τον εντοπισμό μιας σελίδας (π.χ. μενού πλοήγησης, χάρτης ιστοτόπου, πεδίο αναζήτησης).
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.4.6 – Επικεφαλίδες και Ετικέτες [Επίπεδο ΑΑ]: Οι επικεφαλίδες και οι ετικέτες πεδίων περιγράφουν σαφώς το θέμα ή τον σκοπό τους.
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.4.7 – Ορατή Εστίαση [Επίπεδο ΑΑ]: Η τρέχουσα θέση εστίασης του πληκτρολογίου διαθέτει εμφανή οπτικό δείκτη (focus indicator).
Κατευθυντήρια Οδηγία 2.5: Τρόποι εισαγωγής
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.5.1 – Χειρονομίες Δείκτη [Επίπεδο Α]: Λειτουργίες που απαιτούν σύνθετες χειρονομίες (π.χ. swiping, pinch-to-zoom) εκτελούνται και με απλό πάτημα (single-pointer).
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.5.2 – Ακύρωση Δείκτη [Επίπεδο Α]: Καμία ενέργεια (π.χ. το πάτημα ενός κουμπιού) δεν εκτελείται όταν ο χρήστης ακουμπάει την οθόνη ή πατάει το κλικ του ποντικιού. Ο δείκτης ενεργοποιείται όταν ο χρήστης σηκώνει το δάχτυλό του ή απελευθερώνει το κλικ.
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.5.3 – Συμπερίληψη Ετικέτας στο Όνομα [Επίπεδο Α]: Για στοιχεία διεπαφής με κείμενο, το προσβάσιμο όνομά τους (accessible name) περιλαμβάνει το ορατό κείμενο της ετικέτας.
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.5.4 – Ενεργοποίηση με Κίνηση [Επίπεδο Α]: Λειτουργίες που ενεργοποιούνται με κίνηση της συσκευής (π.χ. κούνημα) εκτελούνται και μέσω συμβατικών στοιχείων διεπαφής.
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.5.7 – Χειρονομίες Σύρσισης [Επίπεδο ΑΑ]: [Νέο στο WCAG 2.2] Κάθε ενέργεια σύρσισης διαθέτει απλή εναλλακτική μέθοδο με ένα μόνο κλικ.
- Κριτήριο Επιτυχίας 2.5.8 – Ελάχιστο Μέγεθος Στόχος [Επίπεδο ΑΑ]: [Νέο στο WCAG 2.2] Τα διαδραστικά στοιχεία έχουν μέγεθος τουλάχιστον 24×24 pixels, εκτός αν υπάρχει επαρκές κενό γύρω τους.
Αρχή 3: Κατανοητό περιεχόμενο
Οι πληροφορίες και ο χειρισμός της διεπαφής χρήστη πρέπει να διέπονται από σαφήνεια και προβλεψιμότητα, καθώς η δομημένη οργάνωση του περιεχομένου διασφαλίζει την απρόσκοπτη κατανόησή του.
Κατευθυντήρια Οδηγία 3.1: Αναγνώσιμο περιεχόμενο
- Κριτήριο Επιτυχίας 3.1.1 – Γλώσσα Σελίδας [Επίπεδο Α]: Η προεπιλεγμένη γλώσσα κάθε ιστοσελίδας καθορίζεται προγραμματιστικά (π.χ.
lang="el"), ώστε οι αναγνώστες οθόνης να χρησιμοποιούν τη σωστή προφορά. - Κριτήριο Επιτυχίας 3.1.2 – Γλώσσα Μερών [Επίπεδο ΑΑ]: Τμήματα κειμένου ή λέξεις που είναι γραμμένα σε διαφορετική γλώσσα από την κύρια φέρουν την αντίστοιχη σήμανση γλώσσας.
Κατευθυντήρια Οδηγία 3.2: Προβλέψιμο περιεχόμενο
- Κριτήριο Επιτυχίας 3.2.1 – Στην Εστίαση [Επίπεδο Α]: Η μετακίνηση της εστίασης του πληκτρολογίου σε ένα στοιχείο δεν προκαλεί απρόσμενη αλλαγή στο πλαίσιο της σελίδας (context shift, όπως αυτόματη υποβολή φόρμας).
- Κριτήριο Επιτυχίας 3.2.2 – Στην Εισαγωγή [Επίπεδο Α]: Η αλλαγή τιμής σε ένα πεδίο φόρμας (π.χ. επιλογή από λίστα) δεν προκαλεί αυτόματη αλλαγή πλαισίου, εκτός αν ο χρήστης έχει ενημερωθεί εκ των προτέρων.
- Κριτήριο Επιτυχίας 3.2.3 – Συνεπής Πλοήγηση [Επίπεδο ΑΑ]: Τα στοιχεία πλοήγησης (π.χ. κύριο μενού, σύνδεσμοι) που εμφανίζονται σε πολλαπλές σελίδες διατηρούν την ίδια σειρά εμφάνισης.
- Κριτήριο Επιτυχίας 3.2.4 – Συνεπής Αναγνώριση [Επίπεδο ΑΑ]: Στοιχεία με την ίδια λειτουργικότητα σε διαφορετικές σελίδες (π.χ. εικονίδιο αναζήτησης) αναγνωρίζονται με συνεπή και ομοιόμορφο τρόπο.
- Κριτήριο Επιτυχίας 3.2.6 – Συνεπής Βοήθεια [Επίπεδο ΑΑ]: [Νέο στο WCAG 2.2] Όταν παρέχονται μηχανισμοί βοήθειας (π.χ. στοιχεία επικοινωνίας, συχνές ερωτήσεις, chat), αυτοί εμφανίζονται στην ίδια σχετική θέση σε όλες τις σελίδες.
Κατευθυντήρια Οδηγία 3.3: Βοήθεια κατά την εισαγωγή
- Κριτήριο Επιτυχίας 3.3.1 – Προσδιορισμός Σφαλμάτων [Επίπεδο Α]: Εάν εντοπιστεί σφάλμα εισαγωγής, το στοιχείο που σφάλλει αναγνωρίζεται προγραμματιστικά και το σφάλμα περιγράφεται στον χρήστη γραπτώς.
- Κριτήριο Επιτυχίας 3.3.2 – Ετικέτες ή Οδηγίες [Επίπεδο Α]: Παρέχονται σαφείς ετικέτες (
label) ή οδηγίες όταν απαιτείται εισαγωγή δεδομένων από τον χρήστη. - Κριτήριο Επιτυχίας 3.3.3 – Προτάσεις Διόρθωσης Σφαλμάτων [Επίπεδο ΑΑ]: Όταν εντοπίζεται σφάλμα εισαγωγής, παρέχονται προτάσεις για τη διόρθωσή του, εφόσον είναι διαθέσιμες και ασφαλείς.
- Κριτήριο Επιτυχίας 3.3.4 – Πρόληψη Σφαλμάτων [Επίπεδο ΑΑ]: Για σελίδες που συνεπάγονται νομικές/οικονομικές υποχρεώσεις ή υποβολή προσωπικών δεδομένων, παρέχεται δυνατότητα αναστροφής, ελέγχου ή επιβεβαίωσης των στοιχείων πριν την τελική υποβολή.
- Κριτήριο Επιτυχίας 3.3.7 – Προσβάσιμη Ταυτοποίηση [Επίπεδο ΑΑ]: [Νέο στο WCAG 2.2] Η διαδικασία αυθεντικοποίησης (login) δεν βασίζεται αποκλειστικά σε γνωστικά τεστ (π.χ. απομνημόνευση κωδικού ή επίλυση γρίφων/CAPTCHA), αλλά υποστηρίζει επικόλληση κωδικού ή χρήση διαχειριστή κωδικών.
- Κριτήριο Επιτυχίας 3.3.8 – Επαναλαμβανόμενη Εισαγωγή [Επίπεδο ΑΑ]: [Νέο στο WCAG 2.2] Πληροφορίες που έχουν εισαχθεί προηγουμένως στην ίδια συνεδρία (π.χ. διεύθυνση αποστολής) συμπληρώνονται αυτόματα ή είναι διαθέσιμες προς επιλογή, ώστε να αποφεύγεται η διπλή πληκτρολόγηση.
Αρχή 4: Στιβαρό περιεχόμενο
Το περιεχόμενο πρέπει να είναι επαρκώς συμβατό ώστε να ερμηνεύεται αξιόπιστα από ένα ευρύ φάσμα φυλλομετρητών και υποστηρικτικών τεχνολογιών.
Κατευθυντήρια Οδηγία 4.1: Συμβατό περιεχόμενο
- Κριτήριο Επιτυχίας 4.1.2 – Όνομα, Ρόλος, Τιμή [Επίπεδο Α]: Κάθε στοιχείο διεπαφής παρέχει στον κώδικα τρεις βασικές πληροφορίες: το όνομα (τι είναι), τον ρόλο (αν είναι κουμπί, μενού κ.λπ., μέσω HTML semantic tag ή ARIA role) και την κατάσταση/τιμή του (π.χ. αν είναι ανοιχτό/κλειστό με
aria-expandedή επιλεγμένο μεaria-checked). - Κριτήριο Επιτυχίας 4.1.3 – Μηνύματα Κατάστασης [Επίπεδο ΑΑ]: Μηνύματα που ενημερώνουν τον χρήστη για την εξέλιξη μιας διεργασίας (π.χ. «Σας έχει αποσταλεί email επιβεβαίωσης», «Βρέθηκαν 5 αποτελέσματα») ανακοινώνονται αυτόματα από τους αναγνώστες οθόνης μέσω κατάλληλων ARIA live regions (
role="status"ήrole="alert"), χωρίς να απαιτείται η μετακίνηση της εστίασης του πληκτρολογίου.
Η διαδικασία ελέγχου και υλοποίησης του κάθε κριτηρίου επιτυχίας αναλύεται σε τρεις κατηγορίες:
- Επαρκείς τεχνικές: Συγκεκριμένα παραδείγματα κώδικα ή σχεδιασμού που ο οργανισμός W3C, θεωρεί ικανά για την εκπλήρωση ενός κριτηρίου.
- Συμβουλευτικές τεχνικές: Προαιρετικές ενέργειες που υπερβαίνουν τις ελάχιστες απαιτήσεις για τη βελτίωση της εμπειρίας του χρήστη ή την αντιμετώπιση εμποδίων που δεν καλύπτονται από τα ελέγξιμα κριτήρια.
- Κοινές Αστοχίες: Τεκμηριωμένα λάθη στον σχεδιασμό ή τον κώδικα που οδηγούν σε αποτυχία συμμόρφωσης.
Στον παρακάτω πίνακα ακολουθεί ενδεικτικό παράδειγμα αξιολόγησης του Κριτηρίου Επιτυχίας 1.1.1 – Μη Κειμενικό Περιεχόμενο [Επίπεδο Α].
| Βασικό στοιχείο | Περιγραφή |
|---|---|
| Επαρκής Τεχνική (H37 – Ανοίγει σε νέο παράθυρο) | Ο δημιουργός της ιστοσελίδας ενσωματώνει στην εικόνα ένα σύντομο και ακριβές εναλλακτικό κείμενο. Έτσι, ένας αναγνώστης οθόνης θα διαβάσει στους χρήστες με δυσκολίες στην όραση: «Ένα μικρό γκρι γατάκι που παίζει με μια κόκκινη μπάλα μάλλινου νήματος». Η πληροφορία μεταδίδεται με επιτυχία. |
| Συμβουλευτική Τεχνική | Εάν η εικόνα αυτή ήταν μέρος ενός σύνθετου επιστημονικού άρθρου (για παράδειγμα, μια ανατομική περιγραφή), η σύντομη περιγραφή δεν θα αρκούσε. Σε αυτή την περίπτωση, ο δημιουργός χρησιμοποιεί μια συμβουλευτική τεχνική, προσθέτοντας μια εκτενή παράγραφο κειμένου ακριβώς κάτω από την εικόνα, η οποία αναλύει λεπτομερώς τη συμπεριφορά ή τα χαρακτηριστικά του ζώου. |
| Κοινή Αστοχία (F65 – Ανοίγει σε νέο παράθυρο) | Ο δημιουργός αφήνει το εναλλακτικό κείμενο κενό ή, ακόμα χειρότερα, χρησιμοποιεί το όνομα του αρχείου της εικόνας ως περιγραφή (π.χ. «image1.jpg» ή «εικόνα»). Αυτό αποτελεί κοινή αστοχία, καθώς ο αναγνώστης οθόνης θα διαβάσει στους χρήστες μια ακαταλαβίστικη σειρά χαρακτήρων, αποκλείοντάς τους από την πληροφορία. |
Με τον ίδιο τρόπο, κάθε κριτήριο επιτυχίας ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένες ανάγκες των χρηστών, εξασφαλίζοντας ότι οι οδηγίες του προτύπου WCAG 2.2 δεν παραμένουν θεωρητικές, αλλά μετατρέπονται σε πρακτικές εφαρμογές που ενισχύουν την προσβασιμότητα και υποστηρίζουν τον καθολικό σχεδιασμό.
Συνοπτικός Οδηγός Καλών Πρακτικών
Γλώσσα ιστοτόπου και τίτλος σελίδας
Η σωστή δήλωση της γλώσσας καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο οι αναγνώστες οθόνης επεξεργάζονται και εκφέρουν φωνητικά το περιεχόμενο, ενώ ο τίτλος προσανατολίζει άμεσα τον χρήστη.
Γλώσσα ιστοτόπου
- Δήλωση γλώσσας σελίδας: Η οριστικοποίηση της κύριας γλώσσας στο ριζικό στοιχείο του εγγράφου (π.χ.
<html lang="el">) επιτρέπει στις υποστηρικτικές τεχνολογίες να φορτώνουν τους σωστούς κανόνες προφοράς, συντακτικού και συνθετικής φωνής εξαρχής. - Δήλωση γλώσσας μερών: Η επισήμανση μεμονωμένων ξενόγλωσσων λέξεων ή εκφράσεων μέσα στο κείμενο (π.χ.
<span lang="en">screen reader</span>) υποχρεώνει τον αναγνώστη οθόνης να αλλάξει ακαριαία φωνητικό προφίλ, αποτρέποντας τη λανθασμένη ή ακαταλαβίστικη ανάγνωσή τους με ελληνική προφορά.
Τίτλος σελίδας
- Πρώτη Ανακοίνωση: Ανακοινώνεται πρώτος από τους αναγνώστες οθόνης, παρέχοντας αμέσως το πλαίσιο και το θέμα της σελίδας στον χρήστη.
- Οπτική Ένδειξη: Εμφανίζεται στις καρτέλες (tabs) του προγράμματος περιήγησης.
- Χρηστικότητα & SEO: Αποτελεί τον βασικό σύνδεσμο στα αποτελέσματα των μηχανών αναζήτησης και την προεπιλεγμένη ονομασία κατά την αποθήκευση του τίτλου και του URL της σελίδας στα «Αγαπημένα».
Επικεφαλίδες και ιεραρχία περιεχομένου
Η σωστή ιεραρχική δομή επικεφαλίδων (<h1>–<h6>) επιτρέπει στους χρήστες βοηθητικών τεχνολογιών να κατανοούν την ιεραρχία των ενοτήτων και να πλοηγούνται αυτόνομα στη σελίδα.
Γενικοί κανόνες
- Μοναδική Επικεφαλίδα
<h1>: Κάθε σελίδα ή έγγραφο διαθέτει ακριβώς μία επικεφαλίδα πρώτου επιπέδου (<h1>), η οποία ταυτίζεται με τον κύριο τίτλο του περιεχομένου. - Συνεχής Ιεραρχία: Στην ιεραρχία δεν πρέπει να παρακάμπτονται επίπεδα (π.χ. μετά το
<h1>ακολουθεί υποχρεωτικά<h2>και όχι<h3>ή<h4>), ώστε να μην μπερδεύονται οι αναγνώστες οθόνης. - Σημασιολογική Χρήση (Semantic HTML): Απαιτείται η χρήση των πραγματικών στοιχείων επικεφαλίδας (
<h1>-<h6>) αντί για απλό έντονο (bold) ή μεγαλωμένο κείμενο.
Βασικό κείμενο ιστοτόπου
Η ορθή μορφοποίηση του κανονικού κειμένου εξασφαλίζει τη σαφή οργάνωση των πληροφοριών και την εύκολη ανάγνωση του περιεχομένου ενός ιστοτόπου.
Γενικοί κανόνες
- Μέγεθος γραμματοσειράς: Το μέγεθος γραμματοσειράς 16px (ή 1rem) είναι το ιδανικό παγκόσμιο στάνταρ για το κύριο σώμα κειμένου. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να πέφτει κάτω από τα 12px, καθώς γίνεται δυσανάγνωστο για άτομα με μειωμένη όραση.
- Τύπος γραμματοσειράς: Η χρήση απλών γραμματοσειρών χωρίς πατούρες (Sans-Serif), όπως Arial, Calibri, Helvetica, Verdana, Tahoma, αποτελεί αναγνωρισμένη βέλτιστη πρακτική. Διευκολύνει σημαντικά την ανάγνωση και εμποδίζει το μπέρδεμα των χαρακτήρων στην οθόνη.
- Διάστιχο: Πρέπει να είναι τουλάχιστον 1.5 φορές το μέγεθος της γραμματοσειράς (
line-height: 1.5). Αυτό αποτρέπει το να φαίνεται πυκνό το κείμενο και βοηθά τον αναγνώστη να αλλάζει γραμμή χωρίς να χάνει τη σειρά του. - Κενό παραγράφων: Το κενό που ακολουθεί μετά από κάθε παράγραφο πρέπει να είναι τουλάχιστον 2 φορές το μέγεθος της γραμματοσειράς (π.χ.
margin-bottom: 2remή2em).
Πίνακες και οργάνωση δεδομένων
Η ορθή χρήση των πινάκων βελτιώνει τη δομή των πληροφοριών και καθιστά τα δεδομένα ενός ιστοτόπου προσβάσιμα, προσφέροντας σαφή ιεραρχία, οργάνωση και σημασιολογική συσχέτιση μεταξύ των στοιχείων.
Γενικοί κανόνες
- Παρουσίαση δεδομένων: Οι πίνακες χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την παρουσίαση σχεσιακών δεδομένων και πληροφοριών, και ποτέ για τη διαμόρφωση της οπτικής διάταξης (layout) της σελίδας.
- Σημασιολογική δομή: Η δομή διαχωρίζει αυστηρά τις επικεφαλίδες από τα κελιά δεδομένων, χρησιμοποιώντας τις ετικέτες
<thead>για την περιοχή των επικεφαλίδων και<tbody>για το σώμα των δεδομένων. - Εύρος επικεφαλίδων: Ορίζεται πάντα το σωστό εύρος στις επικεφαλίδες (
scope="col"για τις στήλες καιscope="row"για τις γραμμές), ώστε να συνδέονται με τα αντίστοιχα κελιά. - Περιγραφική λεζάντα: Κάθε πίνακας περιλαμβάνει ένα σύντομο και περιγραφικό στοιχείο
<caption>, ώστε οι χρήστες αναγνωστών οθόνης να αναγνωρίζουν το θέμα του πριν τον περιηγηθούν. - Ακριβής προσαρμογή και κύλιση σε μικρές οθόνες: Σε περιπτώσεις όπου ο πίνακας περιέχει πολλές στήλες (π.χ. τρεις ή περισσότερες) και δεν χωράει σε στενές οθόνες, επιτρέπεται η τοπική οριζόντια κύλιση αποκλειστικά μέσα στον περιέκτη του πίνακα (με χρήση
overflow-x: auto), διασφαλίζοντας παράλληλα ότι ο περιέκτης είναι προσβάσιμος και μέσω πληκτρολογίου.
Εναλλακτικό κείμενο εικόνων
Το εναλλακτικό κείμενο εικόνων διασφαλίζει ότι οι χρήστες βοηθητικών τεχνολογιών λαμβάνουν την ίδια πληροφορία με τους υπόλοιπους χρήστες.
Γενικοί κανόνες
- Συντομία και σαφήνεια: Το εναλλακτικό κείμενο πρέπει να είναι σύντομο (έως 125-150 χαρακτήρες), να ταιριάζει στα συμφραζόμενα της σελίδας και αποφεύγει περιττές εκφράσεις όπως «Εικόνα του/της» ή «Φωτογραφία από».
- Ενεργές εικόνες (Σύνδεσμοι/Κουμπιά): Το εναλλακτικό τους κείμενο πρέπει να περιγράφει τον προορισμό ή τη λειτουργία τους και όχι την οπτική τους εμφάνιση.
- Πολύπλοκες εικόνες (Διαγράμματα/Αφίσες): Σε εικόνες με πολλή πληροφορία, να παρέχεται ένα σύντομο εναλλακτικό κείμενο, ενώ η αναλυτική πληροφορία να διατίθεται μέσω του κύριου κειμένου της σελίδας.
- Διακοσμητικές εικόνες: Εικόνες που δεν προσφέρουν πληροφορία αποκρύπτονται από τους αναγνώστες οθόνης με τη χρήση κενού εναλλακτικού κειμένου (
alt="").
Χρωματική αντίθεση και προσαρμογή κειμένου
Η χρήση χρωμάτων βελτιώνει την οπτική παρουσίαση περιεχόμενου του ιστοτόπου κάνοντάς τον ελκυστικό, προσφέροντας αισθητική αναβάθμιση, έμφαση ή διαχωρισμό μεταξύ των στοιχείων του.
Γενικοί κανόνες χρωμάτων
- Μεταφορά πληροφορίας: Το χρώμα δεν χρησιμοποιείται ποτέ ως το μοναδικό μέσο μεταφοράς πληροφορίας ή οπτικής ένδειξης, αλλά λειτουργεί πάντα συμπληρωματικά με κείμενο, εικονίδια ή μοτίβα.
- Κείμενο σε εικόνες: Το κειμενικό περιεχόμενο δεν πρέπει ενσωματώνεται μέσα σε εικόνες, ώστε ο χρήστης να μπορεί να τροποποιεί τα χρώματα και τις γραμματοσειρές ανάλογα με τις ανάγκες του.
- Έλεγχος αντίθεσης: Για την επαλήθευση των αναλογιών αντίθεσης κειμένου με υπόβαθρο, χρησιμοποιούνται εξειδικευμένα εργαλεία όπως το WebAIM Contrast Checker (Ανοίγει σε νέο παράθυρο).
Κανόνες μεγέθους γραμματοσειράς και αντίθεσης
- Κανονικό κείμενο: Κάθε κείμενο <24px ή <19px αν είναι σε έντονη γραφή (bold), απαιτεί αναλογία αντίθεσης τουλάχιστον 4.5:1.
- Μεγάλο κείμενο: Κάθε κείμενο ≥24px ή ≥19px αν είναι σε έντονη γραφή (bold), απαιτεί αναλογία αντίθεσης τουλάχιστον 3:1.
Μεγέθυνση και αναδίπλωση κειμένου
- Αύξηση μεγέθους 200%: Το κείμενο μπορεί να μεγεθυνθεί έως και 200% μέσω των ρυθμίσεων του φυλλομετρητή ή του λειτουργικού συστήματος, χωρίς να υπάρχει απώλεια περιεχομένου ή λειτουργικότητας (όπως επικαλύψεις κειμένου, αποκοπή στοιχείων ή δυσκολία στην αλληλεπίδραση).
- Οριζόντια κύλιση: Η μεγέθυνση του περιεχομένου (έως και 400% ή η προβολή σε μικρές οθόνες) πραγματοποιείται αποκλειστικά με κάθετη κύλιση. Το κείμενο και τα στοιχεία αναπροσαρμόζονται αυτόματα (reflow), ώστε ο χρήστης να μην χρειάζεται ποτέ να μετακινεί την οθόνη δεξιά και αριστερά για να διαβάσει, αποφεύγοντας την κόπωση και τη δυσκολία στην ανάγνωση.
- Σχετικές μονάδες μέτρησης: Χρησιμοποιούνται σχετικές μονάδες όπως rem και em αντί για σταθερές τιμές σε pixels, διασφαλίζοντας την απόλυτη ευελιξία και τη σωστή κλιμάκωση του κειμένου σύμφωνα με τις προτιμήσεις του χρήστη.
Σύνδεσμοι και πλοήγηση
Η ορθή οργάνωση συνδέσμων επιτρέπει στους χρήστες βοηθητικών τεχνολογιών να πλοηγούνται αυτόνομα και αποτελεσματικά μέσα στον ιστότοπο.
Γενικοί κανόνες
- Περιγραφικό κείμενο: Το κείμενο κάθε συνδέσμου πρέπει να βγάζει αυτοτελές νόημα, αποφεύγοντας ασαφείς εκφράσεις όπως «Κάντε κλικ εδώ» ή «Περισσότερα».
- Μήκος και URLs: Η έκταση του συνδέσμου δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 100 χαρακτήρες, ενώ αποφεύγεται η χρήση ολόκληρων διευθύνσεων URL ως κείμενο.
- Άνοιγμα σε νέο παράθυρο: Όταν ένας σύνδεσμος ανοίγει σε νέο παράθυρο, αυτό πρέπει να αναφέρεται σαφώς στο κείμενο του συνδέσμου ή να δηλώνεται με προσβάσιμη σήμανση ορατή αποκλειστικά σε αναγνώστες οθόνης (π.χ.
<span class="screen-reader-text">(Ανοίγει σε νέο παράθυρο)</span>). Αυτό εξασφαλίζει ότι οι χρήστες screen reader ενημερώνονται εγκαίρως για την αλλαγή περιβάλλοντος, αποφεύγοντας τον αποπροσανατολισμό. - Σύνδεσμος παράκαμψης: Στην κορυφή της σελίδας παρέχεται σύνδεσμος άμεσης μετάβασης στο κύριο περιεχόμενο. Παραμένει κρυμμένος και εμφανίζεται μόλις ο χρήστης πατήσει το πλήκτρο Tab. Η ενεργοποίησή του μεταφέρει αμέσως την εστίαση του πληκτρολογίου και της οθόνης στο κεντρικό περιεχόμενο.
- Συνεπής πλοήγηση: Τα στοιχεία πλοήγησης που επαναλαμβάνονται σε πολλές σελίδες (όπως το μενού στην κεφαλίδα ή το υποσέλιδο) πρέπει να βρίσκονται στην ίδια ακριβώς σχετική σειρά σε κάθε σελίδα.
Πρόσβαση μέσω πληκτρολογίου και οπτική εστίαση
Όλες οι λειτουργίες του ιστοτόπου πρέπει να είναι διαθέσιμες με τη χρήση πληκτρολογίου και χωρίς την απαιτούμενη χρήση ποντικιού.
Γενικοί κανόνες πλοήγησης
- Πλήκτρα Tab και Shift + Tab: Επιτρέπουν τη μετάβαση προς τα εμπρός ή πίσω μεταξύ των αλληλεπιδραστικών στοιχείων.
- Πλήκτρα βελών: Επιτρέπουν τη μετακίνηση σε σύνθετα στοιχεία όπως μενού, αναπτυσσόμενες λίστες και κουμπιά επιλογών.
- Πλήκτρα Enter και Space: Ενεργοποιούν κουμπιά, συνδέσμους και επιλογές.
- Πλήκτρο Escape: Ακυρώνει μια ενέργεια, κλείνει αναδυόμενα παράθυρα (modals), μενού ή πλαίσια διαλόγου και επιστρέφει την εστίαση στο αρχικό στοιχείο.
Γενικοί κανόνες οπτικής εστίασης
- Ορατό περίγραμμα: Κάθε διαδραστικό στοιχείο αποκτά εμφανές ορατό περίγραμμα κατά τη μεταφορά σε αυτό με το πληκτρολόγιο.
- Αποφυγή παγίδας πληκτρολογίου: Η εστίαση μεταφέρεται ελεύθερα μέσα και έξω από κάθε στοιχείο της σελίδας (όπως αναδυόμενα παράθυρα ή widgets) χρησιμοποιώντας τυπικές εντολές, διασφαλίζοντας ότι ο χρήστης δεν εγκλωβίζεται ποτέ σε κάποιο σημείο αποκλειστικά λόγω της χρήσης πληκτρολογίου.
Εναλλακτικές λύσεις πολυμέσων
Τα πολυμέσα απαιτούν εναλλακτικούς τρόπους παρουσίασης, ώστε να είναι προσβάσιμα σε άτομα με αισθητηριακές, μαθησιακές ή γνωστικές δυσκολίες.
Κανόνες αναπαραγωγής και ελέγχου
- Αυτόματη αναπαραγωγή ήχου: Ο ήχος δεν πρέπει να ξεκινά αυτόματα κατά τη φόρτωση, ενώ αν υπάρχει αυτόματη εκκίνηση, να σταματά εντός 3 δευτερολέπτων ή να παρέχεται άμεσος μηχανισμός παύσης.
- Προσβασιμότητα χειριστηρίων: Όλα τα στοιχεία ελέγχου (έναρξη, παύση, ένταση) να είναι πλήρως προσβάσιμα από το πληκτρολόγιο με τη χρήση των πλήκτρων Tab, Space και Enter.
Εναλλακτικά μέσα
- Λεζάντες ή υπότιτλοι: Συγχρονισμένο κείμενο ομιλίας, ταυτοποίησης ομιλητών και σημαντικών ήχων περιβάλλοντος σε ανοικτή ή κλειστή μορφή.
- Μεταγραφή: Πλήρες κείμενο διαλόγων και περιγραφή σημαντικών ήχων.
- Ακουστική περιγραφή: Ηχητική αφήγηση που περιγράφει σκηνικά, εκφράσεις και ενέργειες για άτομα με δυσκολίες όρασης.
- Διερμηνεία νοηματικής γλώσσας: Συγχρονισμένο βίντεο διερμηνέα νοηματικής γλώσσας.
Παρακάτω διακρίνονται οι απαιτήσεις προσβασιμότητας για προεγγεγραμμένο υλικό και ζωντανή μετάδοση, καλύπτοντας τα επίπεδα Α, ΑΑ (ελάχιστη υποχρεωτική απαίτηση) και ΑΑΑ, χωρισμένα ανά τύπο περιεχομένου.
Βίντεο με ήχο και εικόνα
| Επίπεδο WCAG | Προεγγεγραμμένο υλικό | Ζωντανή μετάδοση |
|---|---|---|
| Επίπεδο A | Λεζάντες (Υπότιτλοι) και Εναλλακτική μορφή (Μεταγραφή) | Δεν απαιτείται |
| Επίπεδο AA | Ακουστική περιγραφή | Ζωντανές λεζάντες (Υπότιτλοι σε πραγματικό χρόνο) |
| Επίπεδο AAA | Διερμηνεία νοηματικής γλώσσας, Επεκταμένη ακουστική περιγραφή | Ζωντανή μεταγραφή κειμένου, Ζωντανή διερμηνεία νοηματικής γλώσσας |
Βίντεο μόνο με εικόνα
| Επίπεδο WCAG | Προεγγεγραμμένο υλικό | Ζωντανή μετάδοση |
|---|---|---|
| Επίπεδο A | Εναλλακτική μορφή κειμένου (Μεταγραφή) ή Αρχείο ήχου με περιγραφή | Δεν απαιτείται |
| Επίπεδο AA | Διατήρηση απαιτήσεων Επιπέδου Α | Δεν απαιτείται |
| Επίπεδο AAA | Μεταγραφή και Ακουστική περιγραφή (Ταυτόχρονα) | Ζωντανή περιγραφή ή Κειμενική εναλλακτική |
Αρχείο μόνο ήχου
| Επίπεδο WCAG | Προεγγεγραμμένο υλικό | Ζωντανή μετάδοση |
|---|---|---|
| Επίπεδο A | Εναλλακτική μορφή κειμένου (Μεταγραφή) | Δεν απαιτείται |
| Επίπεδο AA | Διατήρηση απαιτήσεων Επιπέδου Α | Δεν απαιτείται |
| Επίπεδο AAA | Μεταγραφή με επεξηγήσεις ορισμών και πλαισίου | Ζωντανή μεταγραφή κειμένου |
Φόρμες, ετικέτες και σφάλματα
Η σωστή δομή των φορμών εγγυάται την αυτόνομη πλοήγηση και την ορθή υποβολή δεδομένων από όλους τους χρήστες.
Γενικοί κανόνες
- Διαδραστική προσβασιμότητα και πλοήγηση: Όλα τα στοιχεία ελέγχου πρέπει να είναι πλήρως προσβάσιμα και λειτουργικά μέσω πληκτρολογίου, η σειρά εστίασης να ακολουθεί τη λογική οπτική ροή της διάταξης, και να διαθέτουν διακριτό, υψηλής αντίθεσης περίγραμμα εστίασης.
- Προγραμματιστική σύνδεση και τοποθέτηση ετικετών: Κάθε πεδίο πρέπει να συνοδεύεται από ορατή ετικέτα που συνδέεται προγραμματιστικά (
forκαιid). Οι ετικέτες τοποθετούνται αριστερά ή επάνω από τα πεδία κειμένου και τις λίστες επιλογής, και δεξιά από τα πλαίσια ελέγχου (checkboxes) και τα κουμπιά επιλογής (radio buttons). - Οδηγίες και αυτόματη συμπλήρωση: Πρέπει να παρέχονται σαφείς οδηγίες εισαγωγής δεδομένων συνδεδεμένες με το πεδίο μέσω του
aria-describedby, ενώ να ενεργοποιείται η αυτόματη συμπλήρωση με τη χρήση του κατάλληλου χαρακτηριστικούautocompleteγια την αναγνώριση του σκοπού των πεδίων. - Σήμανση υποχρεωτικών πεδίων: Τα υποχρεωτικά πεδία πρέπει να φέρουν λεκτική ένδειξη εντός της ετικέτας, να δηλώνονται στον κώδικα με
aria-required="true", και η επισήμανσή τους μην βασίζεται αποκλειστικά στο χρώμα, τηρώντας παράλληλα τα κριτήρια επαρκούς αντίθεσης. - Διαχείριση σφαλμάτων και διατήρηση δεδομένων: Η ταυτοποίηση σφαλμάτων να πραγματοποιείται δυναμικά (
aria-invalid="true") συνοδευόμενη από σαφείς λεκτικές οδηγίες διόρθωσης, να παρέχεται άμεση επιβεβαίωση κατάστασης μέσω περιοχώνaria-live(role="status"ήrole="alert"), και να διασφαλίζεται η διατήρηση των έγκυρων δεδομένων μετά από αποτυχημένη προσπάθεια υποβολής. - Προσβάσιμα CAPTCHA: Εάν χρησιμοποιούνται μηχανισμοί επαλήθευσης (anti-spam/authentication), να παρέχονται ισοδύναμες προσβάσιμες εναλλακτικές λύσεις (όπως ακουστικές εναλλακτικές για άτομα με δυσκολίες όρασης ή αόρατα CAPTCHA/honeypots που δεν απαιτούν καμία αλληλεπίδραση από τον χρήστη), ώστε να διασφαλίζεται η πρόσβαση χωρίς εμπόδια.
Ακολουθεί ενδεικτικό παράδειγμα φόρμας επικοινωνίας με οπτικά σφάλματα προσβασιμότητας:
Ενδεικτικό παράδειγμα φόρμας επικοινωνίας που παρουσιάζει οπτικά στοιχεία και προσβάσιμη εναλλακτική επαλήθευση (CAPTCHA).
Έγγραφα PDF
Με τη σωστή εξαγωγή και μορφοποίηση των PDF, το περιεχόμενο παραμένει πλήρως προσβάσιμο σε βοηθητικές τεχνολογίες, αποφεύγοντας τη μορφή μιας απλής «εικόνας κειμένου».
Γενικοί κανόνες
- Ετικέτες Δομής: Κάθε προσβάσιμο PDF πρέπει υποχρεωτικά να περιέχει ετικέτες (tags). Οι ετικέτες αυτές καθορίζουν τη ροή ανάγνωσης και αναγνωρίζουν ποια στοιχεία είναι παράγραφοι, ποια επικεφαλίδες, ποια λίστες και ποια πίνακες.
- Αναγνώριση Κειμένου: Απαγορεύεται η αποθήκευση εγγράφων που προέρχονται από απλή σάρωση ως εικόνες. Το κείμενο πρέπει να είναι επιλέξιμο και αναζητήσιμο, έχοντας περάσει από διαδικασία οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων (OCR).
- Σειρά Ανάγνωσης: Η σειρά με την οποία ο αναγνώστης οθόνης διαβάζει τα στοιχεία του PDF πρέπει να συμπίπτει απόλυτα με την οπτική σειρά εμφάνισης, αποφεύγοντας τα μπερδέματα σε πολύστηλα έγγραφα.
- Τίτλος και Μεταδεδομένα: Στις ιδιότητες του αρχείου PDF πρέπει να ορίζεται ο επίσημος τίτλος τους εγγράφου και η κύρια γλώσσα, ώστε να ανακοινώνονται σωστά μόλις ανοίξει το αρχείο.
- Τεχνικό Πρότυπο: Για πλήρη συμμόρφωση, τα έγγραφα πρέπει να ελέγχονται και να εξάγονται με βάση το διεθνές πρότυπο προσβασιμότητας PDF/UA (ISO 14289) (Ανοίγει σε νέο παράθυρο).
Αξιολόγηση Προσβασιμότητας Ιστοτόπων
Η αξιολόγηση προσβασιμότητας ιστοτόπων αποτελεί μία διαρκή διαδικασία ελέγχου, που συνδυάζει πολλαπλές μεθόδους, δεδομένου ότι τα αυτοματοποιημένα εργαλεία από μόνα τους δεν επαρκούν για τον εντοπισμό του συνόλου των ζητημάτων.
Τρόποι αξιολόγησης
- Αυτοματοποιημένα εργαλεία ελέγχου: Χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο βασικών τεχνικών απαιτήσεων. Ορισμένα ευρέως διαδεδομένα και εύχρηστα εργαλεία είναι το WAVE (Ανοίγει σε νέο παράθυρο) και το ARC Toolkit (Ανοίγει σε νέο παράθυρο), τα οποία διατίθενται και ως πρόσθετα σε προγράμματα περιήγησης.
- Χειροκίνητος έλεγχος: Θεωρείται απαραίτητος για τη διασφάλιση της προσβασιμότητας. Περιλαμβάνει κυρίως τον έλεγχο πλοήγησης μέσω πληκτρολογίου, όπου επιβεβαιώνεται η πλήρης περιήγηση με το πλήκτρο Tab και η ύπαρξη ορατής εστίασης.
- Δοκιμές με υποστηρικτικές τεχνολογίες: Πραγματοποιείται έλεγχος της σημασιολογικής δομής, των ρόλων και των ετικετών του ιστοτόπου μέσω της χρήσης αναγνωστών οθόνης, όπως το NVDA (Ανοίγει σε νέο παράθυρο).
- Αξιολόγηση από τελικούς χρήστες: Η ανατροφοδότηση από τους τελικούς χρήστες επιτρέπει τον εντοπισμό ζητημάτων χρηστικότητας που συχνά διαφεύγουν από τους αυτοματοποιημένους ή τους καθαρά τεχνικούς ελέγχους.
- Συνεργατική αξιολόγηση: Προτείνεται ο συνδυασμός τεχνογνωσίας από διαφορετικές ειδικότητες, όπως προγραμματιστές, ειδικούς προσβασιμότητας και νομικούς, για μια ολοκληρωμένη και αντικειμενική τεκμηρίωση της συμμόρφωσης.
Λίστα Ελέγχου Συμμόρφωσης
Για τον συστηματικό έλεγχο της συμμόρφωσης ενός ιστοτόπου με τα πρότυπα ψηφιακής προσβασιμότητας, διατίθεται ειδική λίστα ελέγχου. Το πρακτικό αυτό εργαλείο συγκεντρώνει τα κρίσιμα σημεία που πρέπει να εξεταστούν για την επίτευξη του ελάχιστου απαιτούμενου επιπέδου συμμόρφωσης WCAG 2.2 AA. Μπορείτε να βρείτε ή και να κατεβάσετε το σχετικό αρχείο: Λίστα ελέγχου WCAG 2.2 (Επίπεδα A και AA) (Αρχείο PDF, ανοίγει σε νέο παράθυρο).
Δήλωση Προσβασιμότητας
Η προσβασιμότητα των ψηφιακών υπηρεσιών του δημοσίου τομέα αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση που διασφαλίζεται από τον ν. 4727/2020 (ΦΕΚ 184 Α’ 23-09-2020) και την Οδηγία (ΕΕ) 2016/2102, καθιστώντας υποχρεωτική τη δημοσίευση και την τακτική επικαιροποίηση δήλωσης προσβασιμότητας για κάθε ιστότοπο και εφαρμογή φορητών συσκευών.
Η δήλωση προσβασιμότητας ενημερώνει τους πολίτες για:
- τη δέσμευση του οργανισμού στην ψηφιακή προσβασιμότητα,
- το επίπεδο συμμόρφωσης του ιστοτόπου με τα πρότυπα WCAG 2.2 και το ευρωπαϊκό πρότυπο EN 301 549,
- τυχόν περιορισμούς που έχουν εντοπιστεί,
- τον μηχανισμό υποβολής παρατηρήσεων και τα στοιχεία επικοινωνίας.
Η δήλωση πρέπει να είναι γραμμένη σε απλή και κατανοητή γλώσσα, ώστε οι χρήστες να μπορούν εύκολα να ενημερωθούν για τη λειτουργικότητα και τις πιθανές δυσκολίες πρόσβασης. Δεν αποτελεί τεχνική αξιολόγηση ή πιστοποίηση συμμόρφωσης, λειτουργεί ως εργαλείο διαφάνειας, ενημέρωσης και συνεχούς βελτίωσης.
Για να είναι εύκολα προσβάσιμη, η δήλωση πρέπει να αναρτάται σε εμφανές σημείο του ιστοτόπου, όπως το υποσέλιδο, και να χρησιμοποιεί συνεπή ονομασία συνδέσμου σε όλες τις σελίδες.
Το ελάχιστο απαιτούμενο επίπεδο συμμόρφωσης για οργανισμούς του δημοσίου τομέα είναι το WCAG 2.2 AA.
Υπόδειγμα Δήλωσης Προσβασιμότητας
Ο/Η [Ονομασία οργανισμού] δεσμεύεται και καθιστά τον κεντρικό ιστότοπό [διεύθυνση κεντρικού ιστοτόπου] [καθώς και τις εφαρμογές για φορητές συσκευές] προσβάσιμα σε όλα τα άτομα, σύμφωνα με τις απαιτήσεις προσβασιμότητας του ν. 4727/2020 (ΦΕΚ 184 Α’ 23-09-2020) και της Οδηγίας (ΕΕ) 2016/2102.
Κατάσταση συμμόρφωσης
Ο ιστότοπος βρίσκεται σε κατάσταση [πλήρους, μερικής ή μη συμμόρφωσης] με το ισχύον ευρωπαϊκό πρότυπο EN 301 549 v3.2.1 (2021-03) (WCAG 2.2/Level A & AA).
Σε περίπτωση μερικής ή μη συμμόρφωσης, οι σχετικές περιπτώσεις μη συμμόρφωσης και τυχόν εξαιρέσεις παρατίθενται παρακάτω.
Μη προσβάσιμο περιεχόμενο
(ενδεικτικά παραδείγματα)
- Ορισμένες εικόνες δεν διαθέτουν κατάλληλο εναλλακτικό κείμενο [WCAG 1.1.1].
- Παλαιότερα βίντεο ενδέχεται να μην διαθέτουν υπότιτλους ή περιγραφική αφήγηση [WCAG 1.2.2, WCAG 1.2.5].
- Ορισμένα έγγραφα PDF που έχουν αναρτηθεί στον ιστότοπο δεν είναι πλήρως προσβάσιμα από λογισμικό ανάγνωσης οθόνης [WCAG 1.3.1].
- Σε ορισμένες σελίδες η ιεράρχηση των επικεφαλίδων (H1–H6) δεν είναι πλήρως συνεπής [WCAG 1.3.1].
- Η σειρά εστίασης στο μενού πλοήγησης για φορητές συσκευές ή στο ίχνος δυναμικής διαδρομής ενδέχεται να παρουσιάζει αποκλίσεις [WCAG 2.4.3].
- Ορισμένα οπτικά στοιχεία και κείμενα ενδέχεται να μην διαθέτουν επαρκή χρωματική αντίθεση [WCAG 1.4.3].
- Ορισμένοι σύνδεσμοι ή κουμπιά έχουν ασαφή προγραμματιστική ονομασία ή δεν περιγράφουν επαρκώς τον προορισμό τους [WCAG 2.4.4, WCAG 2.4.6].
- Ορισμένα διαδραστικά στοιχεία ενδέχεται να μην είναι πλήρως προσβάσιμα αποκλειστικά μέσω πληκτρολογίου [WCAG 2.1.1].
Σύμφωνα με την περίπτωση (ε) της παρ. 3 του άρ. 37 του ν. 4727/2020, εξαιρείται το περιεχόμενο ιστοτόπων τρίτων μερών, δηλαδή εκτός του κεντρικού ιστοτόπου που είναι προσβάσιμοι μέσω συνδέσμων.
Κατάρτιση της παρούσας δήλωσης προσβασιμότητας
Η παρούσα δήλωση καταρτίστηκε στις [Ημερομηνία].
Η αξιολόγηση της συμμόρφωσης του ιστοτόπου πραγματοποιήθηκε [με αυτοαξιολόγηση διενεργηθείσα από τον ίδιο τον οργανισμό/με αξιολόγηση διενεργηθείσα από τρίτο μέρος].
Η τελευταία αναθεώρηση της δήλωσης πραγματοποιήθηκε στις [Ημερομηνία πρόσφατης αναθεώρησης].
Υποβολή παρατηρήσεων και στοιχεία επικοινωνίας
Ο/Η [Ονομασία οργανισμού] δεσμεύεται να εξασφαλίζει την ισότιμη, ανεμπόδιστη και αυτόνομη πρόσβαση στις πληροφορίες και τις ψηφιακές υπηρεσιές για όλες και όλους, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες μαθησιακές, λειτουργικές ή εκπαιδευτικές ανάγκες κάθε χρήστη.
Εάν αντιμετωπίζετε οποιοδήποτε εμπόδιο στην πρόσβαση στο περιεχόμενο του ιστοτόπου ή επιθυμείτε να ζητήσετε εναλλακτική παροχή πληροφοριών, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας:
- Τμήμα/Διεύθυνση: [Όνομα διεύθυνσης/τμήματος του οργανισμού]
- Ταχυδρομική Διεύθυνση: [Οδός, Αριθμός, Τ.Κ., Πόλη]
- Τηλέφωνο: [Αριθμός τηλεφώνου]
- Φόρμα Επικοινωνίας: [Σύνδεσμος φόρμας]
Διαδικασία εκτέλεσης
Η απάντηση κοινοποιείται στον ενδιαφερόμενο με τον πλέον πρόσφορο τρόπο, το συντομότερο δυνατόν.
Σε περίπτωση που δεν λάβετε ικανοποιητική απάντηση ή το αίτημά σας δεν διεκπεραιωθεί εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας, έχετε το δικαίωμα να απευθυνθείτε στον συνήγορο του πολίτη (https://www.synigoros.gr) (Ανοίγει σε νέο παράθυρο).
Μέτρα συνεχούς βελτίωσης
Ο/Η [Ονομασία οργανισμού] υιοθετεί τις αρχές του καθολικού σχεδιασμού και δεσμεύεται στη συνεχή βελτίωση της προσβασιμότητας του ιστοτόπου, εκπαιδεύοντας το προσωπικό και εφαρμόζοντας διεθνή τεχνικά πρότυπα κατά τη δημιουργία και ανάρτηση νέου περιεχομένου.